Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 13: Tính thừa kế - Hoàng Thị Điệp
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 13: Tính thừa kế - Hoàng Thị Điệp", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Tài liệu đính kèm:
bai_giang_lap_trinh_nang_cao_bai_13_tinh_thua_ke_hoang_thi_d.pdf
Nội dung text: Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 13: Tính thừa kế - Hoàng Thị Điệp
- Bài 13: Tính thừa kế Giảng viên: Hoàng Thị Điệp Khoa Công nghệ Thông tin – ĐH Công Nghệ
- Thuật ngữ • inheritance: tính thừa kế • derive: dẫn xuất / thừa kế • base/parent class: lớp cơ sở / lớp cha • derived/child class: lớp dẫn xuất / lớp con • override: che khuất (khác overload) – function overriding khác function overloading • multiple inheritance: đa thừa kế DTH INT2202 2
- Chapter 14 Inheritance Copyright © 2010 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved
- Day 12 Inheritance DTH INT2202 4
- Mục tiêu bài học • Căn bản về tính thừa kế – Lớp dẫn xuất và hàm kiến tạo – Từ khóa protected – Định nghĩa lại hàm thành viên – Những hàm không được thừa kế • Lập trình tính thừa kế – Toán tử gán và hàm kiến tạo sao chép – Hàm hủy trong lớp dẫn xuất – Đa thừa kế DTH INT2202 5
- Giới thiệu tính thừa kế • Lập trình hướng đối tượng – Kĩ thuật lập trình mạnh – Cung cấp cơ chế trừu tượng gọi là thừa kế • Trước tiên định nghĩa dạng tổng quát của lớp – Sau đó định nghĩa dạng cụ thể thừa kế các thuộc tính của dạng tổng quát – Và bổ sung/chỉnh sửa tính năng cho phù hợp với dạng cụ thể DTH INT2202 6
- Căn bản về tính thừa kế • Một lớp mới thừa kế từ một lớp khác • Lớp cơ sở – là lớp “tổng quát” để các lớp khác dẫn xuất • Lớp dẫn xuất – là lớp mới – tự động sao từ lớp cơ sở: • các biến thành viên • các hàm thành viên – có thể thêm hàm và biến thành viên của riêng nó DTH INT2202 7
- Lớp dẫn xuất • Xét ví dụ: lớp biểu diễn động vật Mammal • Lớp này bao gồm: chó (Dog), mèo (Cat), ngựa (Horse), • Mỗi loài là một tập con của lớp động vật DTH INT2202 8
- Lớp cơ sở • Một con vật phải thuộc một loài nào đó trong lớp động vật • Động vật nói chung – có tuổi đời (itsAge) – có cân nặng (itsWeight) – có các khả năng cơ bản như kêu (speak), ngủ (sleep) • Như vậy lớp tổng quát Mammal có thể chứa các thuộc tính chung cho tất cả động vật DTH INT2202 9
- Lớp Mammal • Nhiều hàm/biến thành viên của lớp động vật Mammal có thể sử dụng cho tất cả các loài – Hàm truy cập biến thành viên – Hàm biến đổi biến thành viên – Các biến • tuổi đời • cân nặng • Tuy nhiên ta sẽ không tạo đối tượng thuộc lớp Mammal DTH INT2202 10
- Lớp Mammal • Xét hàm speak() : – Nó sẽ được “định nghĩa lại” trong các lớp dẫn xuất – Để những loài khác nhau có tiếng kêu khác nhau • Dog: “Ruff ruff woof woof” • Cat: “Meow meow meow” • Horse: “Winnie winnie” • Pig: “Oink oink” – Hàm speak() vô nghĩa khi ta chưa biết con vật thuộc loài nào • Chưa biết nó thuộc loài nào thì không biết tiếng kêu sẽ như thế nào – Do đó hàm speak() của Mammal chỉ in ra màn hình xâu “Mammal sound!” DTH INT2202 11
- Dẫn xuất từ lớp Mammal • Các lớp dẫn xuất từ lớp Mammal: – sẽ tự động có tất cả các biến/hàm thành viên của Mammal • Lớp dẫn xuất vì thế được hiểu là “thừa kế” các thành viên từ lớp cơ sở • Sau đó có thể ĐỊNH NGHĨA LẠI các thành viên đã có sẵn hoặc THÊM thành viên mới DTH INT2202 12
- Giao diện của lớp Mammal class Mammal{ public: // ham kien tao, ham huy Mammal(): itsAge(2), itsWeight(6){} ~Mammal(){} // ham truy cap bien thanh vien int getAge()const { return itsAge; } void setAge(int age) { itsAge = age; } int getWeight() const { return itsWeight; } void setWeight(int weight) { itsWeight = weight; } // ham khac void speak()const { cout << "Mammal sound!\n"; } void sleep()const { cout << "shhh. I'm sleeping.\n"; } protected: int itsAge; int itsWeight; }; DTH INT2202 13
- Giao diện của lớp Dog enum BREED {YORKIE, CAIRN, DANDIE, SHETLAND, DOBERMAN, LAB}; // Lop Dog mo phong cho class Dog: public Mammal{ public: // ham kien tao, ham huy Dog(): itsBreed(YORKIE){} ~Dog(){} // ham truy cap bien thanh vien BREED getBreed() const { return itsBreed; } void setBreed(BREED breed) { itsBreed = breed; } // ham khac void speak()const { cout << "Ruff ruff woof woof!\n"; } void wagTail()const { cout << "Tail wagging \n"; } void begForFood()const { cout << "Begging for food \n"; } private: BREED itsBreed; }; DTH INT2202 14
- Giao diện lớp Dog • Nếu chia chương trình thành nhiều tệp – main.cpp, Mammal.h, Mammal.cpp, Dog.h, Dog.cpp – thì bạn cần bổ sung cấu trúc #ifndef – và khai báo các thư viện cần thiết – Trong main.cpp, khai báo “Dog.h” • Dòng đầu của lớp Dog: class Dog: public Mammal – xác định nó thừa kế public từ lớp Mammal DTH INT2202 15
- Các thuộc tính bổ sung của lớp Dog • Giao diện của lớp dẫn xuất chỉ liệt kê những thành viên mới hoặc “cần định nghĩa lại” – vì tất cả những thành viên khác thừa kế từ lớp cơ sở đã được định nghĩa rồi – nghĩa là, mọi con chó đều có itsAge và itsWeight • Lớp Dog bổ sung: – hàm kiến tạo – biến thành viên itsBreed – hàm thành viên getBreed(), setBreed(), wagTail(), begForFood() DTH INT2202 16
- Hàm thành viên được định nghĩa lại trong Dog • Lớp Dog đã định nghĩa lại: – hàm thành viên speak() – phiên bản cài đặt nó trong Dog sẽ “che khuất” phiên bản cài đặt trong Mammal • Do đó nó phải được khai báo lại trong giao diện lớp Dog – giống như những hàm thành viên mới bổ sung cho Dog • Giao diện gồm thành viên mới và thành viên “cần định nghĩa lại” DTH INT2202 17
- Thuật ngữ liên quan đến tính thừa kế • Mô phỏng quan hệ gia đình • Lớp cha – lớp cơ sở • Lớp con – lớp dẫn xuất • Lớp tổ tiên – cha của lớp cha • Lớp cháu – con của lớp con DTH INT2202 18
- Hàm kiến tạo của lớp dẫn xuất • Lớp dẫn xuất không thừa kế hàm kiến tạo của lớp cơ sở. – Nhưng chúng có thể được gọi từ hàm kiến tạo của lớp dẫn xuất • Đây là tất cả những gì ta cần. • Hàm kiến tạo của lớp cơ sở phải khởi tạo tất cả các biến thành viên của lớp cơ sở – Lớp dẫn xuất sẽ thừa kế các biến này – Vì vậy hàm kiến tạo của lớp dẫn xuất sẽ gọi tới hàm này • Việc đầu tiên cần làm trong hàm kiến tạo của lớp cơ sở DTH INT2202 19
- Ví dụ hàm kiến tạo lớp dẫn xuất • Ví dụ 2 hàm kiến tạo: Mammal(int age, int weight): itsAge(age), itsWeight(weight){} Dog(int age, int weight, BREED breed) : Mammal(age, weight), itsBreed(breed){} • Phần sau dấu hai chấm là phần khởi tạo – chứa lời gọi tới hàm kiến tạo Mammal • Nên luôn gọi đến hàm kiến tạo cơ sở nào đó DTH INT2202 20
- Nếu không gọi đến hàm kiến tạo cơ sở • Hàm kiến tạo mặc định của lớp cơ sở sẽ được gọi tự động • Các định nghĩa dưới đây là tương đương: Dog(): itsBreed(YORKIE){} Dog(): Mammal(), itsBreed(YORKIE){} DTH INT2202 21
- Lỗi thường gặp: Biến thành viên private của lớp cơ sở • Lớp dẫn xuất thừa kế các biến thành viên – nhưng vẫn không có quyền truy cập trực tiếp đến chúng – kể cả thông qua các hàm thành viên của lớp dẫn xuất • Biến thành viên private chỉ truy cập trực tiếp được trong các hàm thành viên của lớp định nghĩa nó DTH INT2202 22
- Lỗi thường gặp: Hàm thành viên private của lớp cơ sở • Điều này cũng đúng cho hàm thành viên cơ sở – Không thể truy cập tới nó từ ngoài giao diện và cài đặt của lớp cơ sở – Kể cả trong định nghĩa hàm thành viên của lớp dẫn xuất • Do đó – Hàm thành viên private chỉ nên là hàm làm các việc phụ trợ – Chỉ nên dùng trong lớp định nghĩa nó DTH INT2202 23
- Từ khóa chỉ định quyền truy cập: protected • Phân loại mới cho thành viên của lớp • Cho phép lớp dẫn xuất truy cập trực tiếp thành viên của lớp cơ sở “bằng tên” – Nhưng với những chỗ khác, chúng giống như private • Trong lớp cơ sở coi chúng là private • Chúng được coi là "protected" trong lớp dẫn xuất – Để cho phép các dẫn xuất cháu chắt • Nhiều người cho rằng cơ chế này vi phạm nguyên lý che giấu thông tin DTH INT2202 24
- Định nghĩa lại hàm thành viên • Giao diện của lớp dẫn xuất: – chứa khai báo các hàm thành viên mới – và khai báo các hàm thành viên thừa kế nhưng cần thay đổi – Hàm thành viên thừa kế y nguyên thì không cần khai báo • Cài đặt của lớp dẫn xuất: – sẽ định nghĩa các hàm thành viên mới – và định nghĩa lại các hàm thừa kế đã khai báo DTH INT2202 25
- Phân biệt: Định nghĩa lại và nạp chồng • Rất khác nhau! • Định nghĩa lại trong lớp dẫn xuất: – Còn gọi là che khuất – Danh sách tham số giống hệt hàm cơ sở – Về cơ bản là viết lại chính hàm đó • Nạp chồng: – Danh sách tham số khác nhau – Định nghĩa hàm mới với tham số khác đi – Các hàm nạp chồng nhau phải có chữ kí khác nhau DTH INT2202 26
- Chữ kí của hàm • Chữ kí gồm: – Tên hàm – Liệt kê các kiểu dữ liệu trong danh sách tham số • gồm thứ tự, số lượng, kiểu • Chữ kí không bao gồm: – Kiểu trả về – Từ khóa const – & DTH INT2202 27
- Truy cập tới hàm cơ sở đã định nghĩa lại • Hàm cơ sở khi bị định nghĩa lại sẽ không mất đi • Ví dụ bên dưới minh họa 1 cách gọi tới nó: Mammal tom; Dog snoopy; tom.speak(); gọi tới hàm speak() của Mammal snoopy.speak(); gọi tới hàm speak() của Dog snoopy.Mammal::speak(); gọi tới hàm speak() của Mammal DTH INT2202 28
- Những hàm không được thừa kế • Mọi hàm chuẩn của lớp cơ sở đều được lớp dẫn xuất thừa kế • Ngoại trừ: – Hàm kiến tạo (ta đã tìm hiểu) – Hàm hủy – Hàm kiến tạo sao chép • Nếu không định nghĩa sẽ được sinh tự động 1 hàm mặc định • Cần định nghĩa nếu có biến thành viên private kiểu con trỏ – Toán tử gán • Nếu không định nghĩa được sinh tự động 1 hàm mặc định DTH INT2202 29
- Toán tử gán và hàm kiến tạo sao chép • Toán tử gán nạp chồng và hàm kiến tạo sao chép không được thừa kế – Nhưng có thể được gọi trong các định nghĩa của lớp dẫn xuất – Người ta thường làm cách này – Tương tự cách hàm kiến tạo của lớp dẫn xuất gọi tới hàm kiến tạo cơ sở DTH INT2202 30
- Ví dụ toán tử gán • Dog được dẫn xuất từ Mammal: Dog& Dog::operator =(const Dog& rightSide) { Mammal::operator =(rightSide); } • Chú ý dòng code gọi tới toán tử gán của lớp cơ sở – Nó đã xử lý tất cả công việc liên quan tới những biến thành viên được thừa kế – Sau lời gọi đó nên tiếp tục xử lý các biến thành viên của riêng lớp dẫn xuất DTH INT2202 31
- Ví dụ hàm kiến tạo sao chép • Xét hàm: Dog::Dog(const Dog& object): Mammal(object), { } • Sau dấu hai chấm là lời gọi tới hàm kiến tạo sao chép cơ sở – Lập giá trị các biến thành viên thừa kế từ lớp cơ sở cho đối tượng đang kiến tạo của lớp dẫn xuất – Chú ý là object có kiểu Dog nhưng nó cũng có kiểu Mammal nên đối số trong lời gọi là hợp lệ DTH INT2202 32
- Hàm hủy của lớp dẫn xuất • Nếu hàm hủy của lớp cơ sở đã hoạt động chính xác – thì rất dễ viết hàm hủy cho lớp dẫn xuất • Khi hàm hủy của lớp dẫn xuất được gọi: – chương trình sẽ tự động gọi hàm hủy của lớp cơ sở – Do đó không cần gọi tường minh • Vậy hàm hủy dẫn xuất chỉ cần quan tâm tới các biến thành viên của riêng lớp dẫn xuất – và dữ liệu chúng trỏ tới (nếu có) – vì hàm hủy cơ sở đã tự đông xử lý các dữ liệu được thừa kế DTH INT2202 33
- Thứ tự gọi hàm hủy • Xét: lớp B dẫn xuất từ lớp A lớp C dẫn xuất từ lớp B A B C • Khi đối tượng thuộc lớp C ra ngoài phạm vi hoạt động: – Đầu tiên hàm hủy C được gọi – Sau đó hàm hủy B được gọi – Cuối cùng hàm hủy A được gọi • Ngược với thứ tự gọi hàm kiến tạo DTH INT2202 34
- Quan hệ “IS A" và "HAS A” • Thừa kế được xem là quan hệ "IS A” – Chó là động vật (Mammal Dog) – Ô tô là xe (Vehicle Car) – Xe tải là xe (Vehicle Truck) • Một lớp chứa biến thành viên có kiểu định nghĩa bởi lớp khác được xem là một quan hệ “HAS A” – Trang trại có chó, mèo ngựa (Farm có biến thành viên kiểu Dog, Cat và Horse) DTH INT2202 35
- Thừa kế protected và private • Là dạng thừa kế mới – hiếm khi sử dụng • Thừa kế protected: class Cat: protected Mammal { } – Các thành viên public của lớp cơ sở trở thành protected trong lớp dẫn xuất • Thừa kế private: class Horse: private Mammal { } – Tất cả các thành viên trong lớp cơ sở trở thành private trong lớp dẫn xuất DTH INT2202 36
- Đa thừa kế • Lớp dẫn xuất có thể có hơn 1 lớp cơ sở – Cú pháp là liệt kê tên các lớp cơ sở (tách bằng dấu phẩy): class Mule: public Donkey, Horse { } • Nhiều khả năng nhập nhằng. • Nguy hiểm khi sử dụng! – Một vài người cho rằng không nên dùng đa thừa kế – Chỉ nên dùng bởi lập trình viên kinh nghiệm. DTH INT2202 37
- Tóm tắt 1 • Thừa kế cho phép dùng lại mã – Cho phép một lớp dẫn xuất từ lớp khác và bổ sung các tính năng riêng • Đối tượng của lớp dẫn xuất thừa kế các thành viên của lớp cơ sở – và có thể bổ sung thành viên • Trong lớp dẫn xuất, không thể truy cập bằng tên tới biến thành viên private của lớp cơ sở • Hàm thành viên private không được thừa kế DTH INT2202 38
- Tóm tắt 2 • Có thể định nghĩa lại hàm thành viên được thừa kế – Để nó hoạt động khác hàm cơ sở • Thành viên protected của lớp cơ sở: – Có thể được truy cập bằng tên trong các hàm thành viên của lớp dẫn xuất • Toán tử gán nạp chồng không được thừa kế – Nhưng có thể được gọi trong lớp dẫn xuất • Hàm kiến tạo không được thừa kế – Được gọi từ hàm kiến tạo của lớp dẫn xuất DTH INT2202 39