Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 8: Nạp chồng toán tử, từ khóa friend và tham chiếu - Hoàng Thị Điệp
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 8: Nạp chồng toán tử, từ khóa friend và tham chiếu - Hoàng Thị Điệp", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
Tài liệu đính kèm:
bai_giang_lap_trinh_nang_cao_bai_8_nap_chong_toan_tu_tu_khoa.pdf
Nội dung text: Bài giảng Lập trình nâng cao - Bài 8: Nạp chồng toán tử, từ khóa friend và tham chiếu - Hoàng Thị Điệp
- Bài 8: Nạp chồng toán tử, Từ khóa friend và Tham chiếu Giảng viên: Hoàng Thị Điệp Khoa Công nghệ Thông tin – ĐH Công Nghệ
- Chapter 8 Operator Overloading, Friends, and References Copyright © 2010 Pearson Addison-Wesley. All rights reserved
- Mục tiêu bài học • Căn bản về nạp chồng toán tử – Toán tử một ngôi – Nạp chồng dưới dạng hàm thành viên • Từ khóa friend và chuyển đổi kiểu tự động – Hàm friend, lớp friend – Hàm kiến tạo và chuyển đổi kiểu tự động • Tham chiếu và bàn thêm về nạp chồng – > – Các toán tử: = , [], ++, DTH INT2202
- Giới thiệu về nạp chồng toán tử • Các toán tử +, -, %, ==, v.v. – thực ra là các hàm! • Đơn giản là chúng được “gọi” bằng cú pháp khác: x + 7 – “+” là toán tử 2 ngôi với toán hạng là x và 7 – Con người “thích” kí hiệu này hơn • Hãy nghĩ về nó như là: +(x, 7) – “+” là tên hàm – x, 7 là đối số – Hàm “+” trả về “tổng” của các đối số của nó DTH INT2202
- Nạp chồng toán tử • Các toán tử có sẵn – Ví dụ: +, -, = , %, ==, /, * – Đã làm việc với các kiểu có sẵn của C++ – Với kí hiệu “hai ngôi” chuẩn • Ta có thể nạp chồng chúng – Để làm việc với kiểu dữ liệu của ta! – Để cộng “các biến Chair” hoặc “các biến Money” • Phù hợp với nhu cầu của ta • Theo “kí hiệu” mà ta quen dùng • Hãy nạp chồng bằng “công việc” tương tự! DTH INT2202
- Căn bản về nạp chồng • Nạp chồng toán tử – Có nhiều điểm tương tự với nạp chồng hàm – Toán tử chính là tên của hàm • Ví dụ: khai báo const Money operator +( const Money& amount1, const Money& amount2); – Nạp chồng phép + cho 2 toán hạng kiểu Money – Sử dụng tham số tham chiếu hằng cho hiệu quả – Giá trị trả về có kiểu Money • Cho phép cộng các đối tượng "Money” DTH INT2202
- Phép “+” đã được nạp chồng • Từ ví dụ vừa rồi: – Lưu ý: phép cộng nạp chồng không phải là hàm thành viên – Định nghĩa trong Display 8.1 làm nhiều việc hơn phép cộng đơn thuần • Phần bắt buộc: xử lý việc cộng 2 đối tượng Money • Xử lý các giá trị âm/dương • Định nghĩa nạp chồng toán tử nhìn chung là đơn giản – Chỉ cần thực hiện “phép cộng” cho kiểu “của bạn” DTH INT2202
- Định nghĩa “+” cho Money Display 8.1 Nạp chồng toán tử • Định nghĩa phép “+” cho lớp Money DTH INT2202
- Phép “==“ nạp chồng • Phép so sánh bằng, == – Cho phép so sánh các đối tượng Money – Khai báo: bool operator ==( const Money& amount1, const Money& amount2); • Trả về kiểu bool cho đẳng thức đúng/sai – Đây cũng không phải là một hàm thành viên (giống như phép “+” nạp chồng) DTH INT2202
- Phép “==“ nạp chồng cho lớp Money: Display 8.1 Nạp chồng toán tử • Định nghĩa phép “==“ cho lớp Money: DTH INT2202
- Hàm kiến tạo trả về đối tượng • Hàm kiến tạo là hàm kiểu void? – Ta “nghĩ” như vậy nhưng không phải – Nó là một hàm “đặc biệt” • Với các tính chất đặc biệt • CÓ THỂ trả về một giá trị! • Nhắc lại: câu lệnh return trong phép “+” nạp chồng của kiểu Money: – return Money(finalDollars, finalCents); • Trả về một “lời gọi” tới lớp Money! • Suy ra hàm kiến tạo thực ra “có trả về” một đối tượng! • Gọi là “đối tượng vô danh” DTH INT2202
- Trả về giá trị const • Ta l ại xét việc nạp chồng phép “+”: const Money operator +( const Money& amount1, const Money& amount2); – Trả về một “đối tượng hằng”? – Vì sao? • Để hiểu được lý do, hãy xét ảnh hưởng của việc trả về đối tượng không chỉ định là const DTH INT2202
- Trả về một giá trị không chỉ định là const • Hãy xem xét khai báo không chỉ định trả về const: Money operator +( const Money& amount1, const Money& amount2); • Xét biểu thức gọi tới nó: m1 + m2 – Trong đó m1 & m2 là các đối tượng Money – Đối tượng trả về có kiểu Money – Ta có thể “thao tác trên” đối tượng trả về! • Ví dụ như gọi tới hàm thành viên DTH INT2202
- Thao tác trên đối tượng không chỉ định const • Có thể gọi các hàm thành viên: – Ta có thể gọi tới hàm thành viên trên đối tượng trả về bởi biểu thức m1+m2: • (m1+m2).output(); // Hợp lệ? – Đây không phải là vấn đề vì nó chẳng làm biến đổi giá trị vừa trả về • (m1+m2).input(); // Hợp lệ! – Đây là vấn đề! Hợp lệ nhưng biến đổi đổi giá trị vừa trả về! • Có thể biến đổi đối tượng “vô danh”! • Không cho phép điều đó ở đây! • Vì vậy ta định nghĩa đối tượng trả về là const DTH INT2202
- Nạp chồng toán tử một ngôi • C++ có toán tử một ngôi: – Là toán tử nhận một toán hạng – Ví dụ: phép phủ định - • x = -y; // Đặt x bằng âm y – Toán tử một ngôi khác: • ++, • Toán tử một ngôi cũng có thể bị nạp chồng DTH INT2202
- Nạp chồng phép phủ định “-“ cho kiểu Money • Khai báo hàm “-“ nạp chồng – Đặt ngoài định nghĩa lớp: const Money operator –(const Money& amount); – Chú ý là chỉ có một đối số • Vì phép toán một ngôi chỉ có 1 toán hạng • Phép “-” bị nạp chồng 2 lần! – Cho 2 toán hạng/đối số (hai ngôi) – Cho 1 toán hạng/đối số (một ngôi) – Phải cung cấp cả 2 định nghĩa DTH INT2202
- Định nghĩa nạp chồng “-” • Định nghĩa hàm “-” nạp chồng const Money operator –(const Money& amount) { return Money( -amount.getDollars(), -amount.getCents()); } • Áp dụng toán tử một ngôi “-” cho kiểu có sẵn – Phép toán này là “đã biết” với những kiểu có sẵn • Trả về đối tượng vô danh DTH INT2202
- Sử dụng phép “-” nạp chồng • Xét: Money amount1(10), amount2(6), amount3; amount3 = amount1 – amount2; • Sẽ gọi tới phép “-” nạp chồng hai ngôi amount3.output(); // Hiển thị $4.00 amount3 = -amount1; • Sẽ gọi tới phép “-” nạp chồng một ngôi amount3.output(); // Hiển thị -$10.00 DTH INT2202
- Nạp chồng dưới dạng hàm thành viên • Ví dụ trước: các hàm nạp chồng toán tử đứng độc lập – Định nghĩa bên ngoài lớp • Có thể nạp chồng dưới dạng “toán tử thành viên” – Được xem như “hàm thành viên” như các hàm khác • Khi toán tử là hàm thành viên: – Toán tử hai ngôi chỉ cần một tham số, không phải 2! – Đối tượng gọi giữ vai trò tham số thứ nhất DTH INT2202
- Hoạt động của toán tử thành viên • Money cost(1, 50), tax(0, 15), total; total = cost + tax; – Nếu “+” được nạp chồng như toán tử thành viên: • Biến/đối tượng cost là đối tượng gọi • Đối tượng tax là đối số – Hãy nghĩ là: total = cost.+(tax); • Khai báo “+” trong định nghĩa lớp: – const Money operator +(const Money& amount); – Lưu ý là nó chỉ có một đối số DTH INT2202
- Hàm const • Khi nào thì chỉ định hàm là const? – Hàm thành viên const không được phép biến đổi dữ liệu thành viên của lớp – Đối tượng const chỉ có thể gọi tới hàm thành viên const • Phong cách lập trình tốt yêu cầu: – Bất cứ hàm thành viên nào không biến đổi dữ liệu thành viên cần được chỉ định là const • Sử dụng từ khóa const cuối khai báo hàm và dòng đầu hàm DTH INT2202
- Nạp chồng toán tử: Cách nào? • Lập trình hướng đối tượng – Các nguyên lý khuyến khích cài đặt toán tử thành viên – Được nhất trí nhiều. Duy trì “tinh thần” của LTHĐT • Toán tử thành viên thì hiệu quả hơn – Không cần gọi tới các hàm truy cập và hàm biến đổi • Ít nhất một điểm yếu quan trọng – (Sẽ bàn sau) DTH INT2202
- Nạp chồng ứng dụng hàm () • Toán tử gọi hàm, ( ) – Nếu nạp chồng, phải cài đặt dạng hàm thành viên – Cho phép dùng đối tượng của lớp như một hàm – Có thể nạp chồng cho số lượng đối số bất kì • Ví dụ: Aclass anObject; anObject(42); • Nếu nạp chồng ( ) gọi đến hàm nạp chồng đó DTH INT2202
- Các phép nạp chồng khác • &&, ||, và toán tử dấu phẩy – Phiên bản định nghĩa sẵn làm việc với kiểu bool – Nhắc lại: nó sử dụng “tính giá trị biểu thức kiểu đoản mạch” (short-circuit evaluation) – Khi nạp chồng, đoản mạch không còn hiệu lực • Thay vào đó “tính giá trị đầy đủ” được sử dụng • Trái với mong đợi • Nhìn chung, không nên nạp chồng các toán tử này DTH INT2202
- Hàm friend • Nạp chồng dưới dạng hàm ngoài lớp (không phải thành viên) – Nhắc lại: khi nạp chồng toán tử dưới dạng hàm ngoài lớp • Chúng truy cập dữ liệu thông qua các hàm thành viên truy cập và hàm thành viên biến đổi • Không hiệu quả (chi phí của các lời gọi) • Từ khóa friend giúp truy cập trực tiếp vào dữ liệu của lớp – Không chi phí, hiệu quả hơn • Do đó: tốt nhất là nạp chồng toán tử dưới dạng hàm ngoài lớp dùng từ khóa friend! DTH INT2202
- Hàm friend • Hàm friend của một lớp – Không phải là hàm thành viên – Được truy cập trực tiếp tới các thành viên private • Giống như các hàm thành viên • Dùng từ khóa friend trước khai báo hàm – Chỉ định TRONG định nghĩa lớp – Nhưng chúng không phải là hàm thành viên! DTH INT2202
- Sử dụng hàm friend • Nạp chồng toán tử – Cách dùng thường gặp nhất với friend – Cải thiện hiệu quả – Tránh phải gọi tới các hàm thành viên truy cập/biến đổi – Toán tử cần được truy cập • Có thể trao quyền truy cập toàn bộ như hàm friend • friend có thể là bất cứ hàm nào DTH INT2202
- Tính thuần túy của hàm friend • friend không thuần túy? – “Tinh thần“ của LTHĐT yêu cầu tất cả toán tử và hàm phải là hàm thành viên – Nhiều người nghĩ rằng friend vi phạm nguyên lý cơ bản của LTHĐT • Có ích? – Với toán tử: rất có ích! – Cho phép chuyển đổi kiểu tự động – Vẫn đóng gói: friend nằm trong định nghĩa lớp – Cải thiện hiệu quả DTH INT2202
- Lớp friend • Một lớp có thể là friend của lớp khác – Tương tự như việc hàm là friend của lớp – Ví dụ: lớp F là friend của lớp C • Tất cả các hàm thành viên của lớp F là friend của C • Không thuận nghịch (tức: chiều ngược lại không đúng) • Tình bạn có thể được ban tặng nhưng không thể đòi hỏi • Cú pháp: friend class F; – Nằm bên trong định nghĩa của lớp “cấp quyền” DTH INT2202
- Tham chiếu • Tham chiếu là: – Tên của nơi lưu trữ – Tương tự như “con trỏ” • Ví dụ về tham chiếu đứng độc lập: – int robert; int& bob = robert; • bob tham chiếu tới nơi lưu trữ cho robert • Biến đổi trên bob sẽ tác động tới robert • Dễ nhầm lẫn? DTH INT2202
- Sử dụng tham chiếu • Có vẻ nguy hiểm • Hữu ích trong một số trường hợp: • Truyền tham chiếu – Thường dùng để cài đặt cơ chế này • Trả về một tham chiếu – Cho phép cài đặt toán tử nạp chồng được tự nhiên hơn – Hãy nghĩ nó trả về “bí danh” của một biến DTH INT2202
- Trả về tham chiếu • Cú pháp: double& sampleFunction(double& variable); – double& khác double – Khai báo hàm và dòng đầu định nghĩa hàm phải khớp nhau • Thực thể được trả về phải “có” một tham chiếu – Như là một biến cùng kiểu – Không thể là một biểu thức, ví dụ “x+5” • Vì biểu thức không được cấp một nơi nào đó trong bộ nhớ để ta tham chiếu tới DTH INT2202
- Trả về tham chiếu trong định nghĩa • Ví dụ định nghĩa hàm: double& sampleFunction(double& variable) { return variable; } • Ví dụ không quan trọng, vô dụng • Chỉ để biểu diễn khái niệm • Ứng dụng chính: – Nạp chồng một số toán tử nhất định DTH INT2202
- Nạp chồng > • Cho phép ghi và đọc đối tượng dùng các luồng chuẩn – Tương tự như nạp chồng các toán tử khác – Có thêm một số điểm tinh vi • Dễ đọc hơn – Như tất cả các toán tử nạp chồng khác – Cho phép: cout > myObject; – Thay cho: myObject.output(); DTH INT2202
- Nạp chồng << • Toán tử chèn, << – Dùng với cout – Là toán tử hai ngôi • Ví dụ: cout << "Hello"; – Toán tử là << – Toán hạng thứ nhất là đối tượng định nghĩa sẵn cout • Từ thư viện iostream – Toán hạng thứ 2 là xâu hằng "Hello" DTH INT2202
- Nạp chồng << • Các toán hạng của << – Đối tượng cout kiểu ostream – Đối tượng của lớp ta định nghĩa • Nhắc lại: lớp Money – Dùng hàm thành viên output() – Tốt hơn nếu ta có thể dùng toán tử <<: Money amount(100); cout << "I have " << amount << endl; thay cho: cout << "I have "; amount.output() DTH INT2202
- Giá trị trả về của << nạp chồng • Money amount(100); cout << amount; – << nên trả về giá trị nào đó – Để cho phép hiện tượng thác lũ: cout << "I have " << amount; (cout << "I have ") << amount; • 2 lệnh trên là tương đương • Trả về gì? – Chính đối tượng cout • Trả về kiểu của đối số đầu tiên, ostream& DTH INT2202
- Ví dụ nạp chồng > (1/5) DTH INT2202
- Ví dụ nạp chồng > (2/5) DTH INT2202
- Ví dụ nạp chồng > (3/5) DTH INT2202
- Ví dụ nạp chồng > (4/5) DTH INT2202
- Ví dụ nạp chồng > (5/5) DTH INT2202
- Toán tử gán, = • Phải được nạp chồng dưới dạng toán tử thành viên • Luôn được nạp chồng tự động – Toán tử gán mặc định: • Sao chép các thành viên • Biến thành viên từ một đối tượng biến thành viên tương ứng của đối tượng khác • Toán tử gán mặc định là chấp nhận được với những lớp đơn giản – Nhưng khi có con trỏ ta phải nạp chồng toán tử gán! DTH INT2202
- Tự tăng và tự giảm • Mỗi toán tử có 2 phiên bản – Kí hiệu trước: ++x; – Kí hiệu sau: x++; • Phải phân biệt khi nạp chồng – Cách nạp chồng chuẩn Kí hiệu trước – Thêm một tham số kiểu int Kí hiệu sau • Chỉ là đánh dấu cho trình biên dịch! • Được phép chỉ định kí hiệu sau DTH INT2202
- Nạp chồng toán tử mảng, [ ] • Có thể nạp chồng [ ] cho lớp của bạn – Để dùng với đối tượng của lớp đó – Toán tử phải trả về một tham chiếu! – Toán tử [ ] phải là hàm thành viên! DTH INT2202
- Tóm tắt 1 • Có thể nạp chồng các toán tử có sẵn của C++ – Để làm việc với các đối tượng của kiểu do người dùng định nghĩa • Toán tử thật ra là hàm • Hàm friend có quyền truy cập trực tiếp vào thành viên private • Toán tử có thể được nạp chồng như hàm thành viên – Toán hạng thứ nhất chính là đối tượng gọi tới hàm thành viên này DTH INT2202
- Tóm tắt 2 • Hàm friend chỉ làm tăng tính hiệu quả – Không bắt buộc nếu có đủ hàm thành viên truy cập/biến đổi • Tham chiếu “đặt” cho một biến một bí danh nào đó • Có thể nạp chồng > – Kiểu trả về là tham chiếu tới kiểu stream DTH INT2202
- Chuẩn bị bài tới • Đọc chương 9 giáo trình: Xâu DTH INT2202